جمال رضايى
563
بيرجندنامه ( فارسى )
" كوندعوا " وقتى كه بازى مستقلّى بود بدينترتيب اجرا مىشد . تعداد بازيكنان معمولا هفت نفر و بازى خاصّ پسران نوجوان بود . از ميان اين هفت نفر يك نفر با شمردن از يك تا ده به عنوان " استاد " انتخاب مىشد و او باز با شمردن دو بار از يك تا ده دو بچّه را تعيين مىكرد و به چهار نفر مانده دستور مىداد كه هركدام يك دست و يك پاى يكى از آن دو بچّهء انتخاب شده را مىگرفتند و آنان را از زمين بلند مىكردند و در امتداد هم طورى در هوا نگه مىداشتند كه نشيمنگاههاى آنها به طرف هم و سرهايشان در جهت مخالف هم قرار مىگرفت و از يك تا سه مىشمرد . وقتى كه شمارهء 3 را مىگفت آن چهار نفر دو بچّه را به عقب و جلو مىبردند و ماتحت آندو را بههم مىزدند و " دعوا " مىدادند و اين كار را ده بار تكرار مىكردند كه " استاد " شمار آنها را نگه مىداشت . وقتى كه از اين بازى به عنوان يك جريمه و تنبيه استفاده مىكردند " استاد " يك بازى دو تا از بچّههاى بازندهء آن بازى را به " كوندعوا " محكوم مىكرد و به چهار بچّهء ديگر دستور مىداد كه اين حكم را اجرا كنند و آنان به همان ترتيب كه گفته شد حكم را اجرا مىنمودند . 84 - گرگم ب هوا gorgam be hava ( گرگم به هوا ) : اين بازى اختصاص به بيرجند نداشت و ندارد و در بسيارى جاها معمول بود . در اين بازى چند بچّه ( بيش از سه نفر ) گرد مىآمدند و يكى از آنها با شمردن از يك تا ده " استاد " بازى را معيّن مىكرد و او از دست راستى خود شروع مىنمود و از يك تا ده مىشمرد ، هركس شمارهء ده به او مىرسيد " گرگ " مىشد و به بچّهها حمله مىبرد كه آنها را " بخورد " بچّهها فرار مىكردند و هنگامىكه " گرگ " به آنان مىرسيد و احساس خطر مىكردند به پشت دراز مىكشيدند و " تأمين " مىيافتند . بچّهها سعى مىكردند از " گرگ " فرار كنند و خود را به جايگاه اصلى بازى كه " استاد " در آنجا ايستاده بود برسانند و همه باهم با آهنگ ضربى مىگفتند : گرگم ب هوا زنگله به پا شد gorgam be hava zangole be pa sod ( گرگم به هوا زنگوله بپاشد ) . ليلى گم شده مجنون پيدا شد leyli gom sode majnun peyda sod ( ليلى گم شده مجنون پيدا شد ) . جاى اصلى بازى را " سر محلّه " ( سرملّه sormalle ) مىخواندند . اگر كسى نمىتوانست خود را قبل از آنكه به " سر محلّه " برسد از شرّ " گرگ " حفظ كند و " گرگ " او را " مىخورد " بازندهء بازى بود و " مىسوخت " و در دور دوّم بازى نقش " گرگ " را به عهده مىگرفت و بازى با همان شيوه ادامه مىيافت و تكرار مىشد . اين بازى بيرجندى نبود و نيست و از طريق دبستانها به بيرجند راه يافته است .